Vereniging van Vrienden van het Museum Kurhaus en Koekkoek-Huis Kleef e.V.


Heinrich Aldegrever, Portret van Willem de Rijke, 1540

Dankzij de steun van de Karl-und- Maria-Kisters-Stiftung en de hulp van de Kleefse Vereniging voor cultuur en geschiedenis / Vrienden van de Schwanenburg e.V. kon de Vereniging van Vrienden van het Museum Kurhaus en Koekkoek-Huis Kleef e.V. een zeldzame ets van Heinrich Aldegrever verwerven, die een centrale persoonlijkheid uit de geschiedenis van Kleef toont: Hertog Willem V., genaamd de Rijke. In de Kleefse collectie, waarin de afbeeldingen van de leden van het Kleefse hertogelijke huis een belangrijk zwaartepunt vormen, vult het blad van Aldegrever een steeds weer als pijnlijk ervaren leemte. Met zijn hoge mate van artistieke verfijning – het naturalisme van de afbeelding en de rijkdom aan details is verbluffend – weerspiegelt hij de grote betekenis van het Kleefse Huis op het hoogtepunt van zijn ontwikkeling en op het moment van zijn sterkste internationale verbindingen.

Heinrich Aldegrevers ets ontstond 1540 en heeft het representatieve formaat 30,4 x 21,9 cm. Het portretteert Willem V., hertog van Jülich-Kleef-Berg (1516 -1592) als een jonge man van 24 jaar, die pas een jaar eerder, 1539, na de dood van zijn vader Johannes III. het regentschap overgenomen heeft. De hertog wordt volgens de in de 16e eeuw gangbare conventie tot zijn taille en met een „profil perdu“ afgebeeld. Hij vult zo het hele oppervlak en verkrijgt zo een bijna fysiek voelbare presentie. Willem is prachtig gekleed in een brokaten mantel met een bontkraag, zijn handen met handschoenen en ringen rusten op de leuning. Rechts naast zijn hoofd prijkt een cartouche met het wapen van Jülich, Geldern, Kleef, Berg, Mark, Zutphen en Ravensberg. Boven de afbeelding staat een tweeregelige inscriptie die de afgebeelde identificeert, op de sokkel eronder een in het Latijn geschreven lofprijzing van de humanist Helius Eobanus Hessus.

Het portret was oorspronkelijk gedacht als een afbeelding bij het dingen naar de hand van Jeanne d’Albret, nicht van Koning Frans I. van Frankrijk. Van de ets van Aldegrever zijn slechts enkele exemplaren bewaard en alleen al daarom een bijzondere kostbaarheid. In het totaal zijn er drie staten van het blad bekend. Het door Kleef nu aangekochte blad behoort tot de eerste staat.

Heinrich Aldegrever werd in 1502 in Paderborn geboren en is in Soest opgeleid to schilder. Belangrijk werd hij als graficus. Behalve op vooral de Nederlandse invloeden oriënteerde hij zich op Albrecht Dürer, die aan het begin van de 16e eeuw een belangrijk voorbeeld was. In de jaren dertig van de 16e eeuw vestigde Aldegrever zich in Soest, waar hij na 1555 stierf. Van zijn hand zijn circa 300 grafieken bekend.

De tekst van de regels onderaan de afbeelding, geschreven door de humanist Helius Eobanus Hessus (1488 -1540) luiden:

Toen hij 24 levensjaren telde, zag Hertog Willem van Jülich er zo uit. Gij ziet hier een bleke schaduw van zijn levendige zelf, zijn karakter en zijn levenswandel kan door geen enkel schilderij worden weergegeven. Zo vele gebieden heeft de nog jonge man door zijn capaciteiten gewonnen als geen ander in de wijde omtrek van het Duitse land. Niemand overtreft hem in rechtvaardigheid, niemand in vroomheid, hij heeft getoond dat hij de roem der Ouden evenaart. De smetteloze roem van zijn levenswandel tooit wijsheid, voortreffelijke trouw aan Christus. Wanneer dus de nieuwe afbeelding tot leven zou kunnen komen, dan zou hierop minstens een fraaie gestalte te zien zijn.

De ets is – naar het voorbeeld van Dürer – voorzien van het monogram „AG“. Onder de lofprijzing van Helius Eobanus Hessus:

Heinrich Aldegrever uit Soest heeft het gemaakt / in het jaar 1540“.

terug

Heinrich Aldegrever, Portret van Willem de Rijke, 1540
-> Deze pagina afdrukken