Vereniging van Vrienden van het Museum Kurhaus en Koekkoek-Huis Kleef e.V.


Exlibris en kleingrafiek 1900-1950, tentoonstelling B.C. Koekkoek-Huis, verlengd tot 30.01.2011

Een representatieve keuze van ex-librissen en kleingrafiek uit de voormalige collectie van Hanns Max Hirsch zal in de komende maanden in het B.C. Koekkoek-Huis, Kleef te zien zijn. Het zijn ongeveer 150 werken van belangrijke tekenaars en grafici uit de eerste helft van de 20ste eeuw, onder wie Otto Dix, Michel Fingesten, Georg Erler, Alois Kolb en Heinrich Zille. Met hun soms humoristische dan weer serieuze motieven geven deze kleine bladen een complexe indruk van de maatschappij en de levensomstandigheden van de opdrachtgevers en verzamelaars in de eerste helft van de 20ste eeuw. Hans Max Hirsch (data onbekend) was  een invloedrijk verzamelaar van grafiek. Tot in de jaren dertig van de vorige eeuw werkte hij als verkoopleider van de machinebouwfirma „Orenstein & Koppel“ in Berlijn.

Zijn verzameling weerspiegelt zijn milieu en de Berlijnse maatschappij in het algemeen: behalve talrijke ex-librissen met de namen van de eigenaren van de boeken omvat de collectie ook reclamefolders, uitnodigingskaarten, menukaarten en wenskaarten voor Nieuwjaar, de geboorte van kinderen of voor verjaardagen. De bandbreedte van de motieven reikt van conservatieve via mythologische tot aan erotische afbeeldingen. Er zijn ook ex-librissen die verwijzen naar het beroep van arts of advocaat, maar ook intieme motieven voor privégebruik. Stilistisch kunnen we in de over het algemeen met veel aandacht gemaakte bladen invloeden van het expressionisme, de jugendstil als ook van de nieuwe zakelijkheid herkennen.

Na de machtovername door de nationaalsocialisten werd „Orenstein & Koppel“ in Duits bezit gebracht. Wegens zijn joodse afkomst was Hanns Max Hirsch gedwongen naar Nederland te vluchten, waar hij tot zijn dood woonde. De collectie van Hirsch bestond uit ongeveer 5000 bladen uit de periode 18800-1940, waaronder werk van Max Pechstein, Oskar Kokoschka, Ernst Barlach, Käthe Kollwitz en Franz Marc. De collectie werd in 1978 bij het veilinghuis „De Zwaan“ in Amsterdam in delen geveild.

De in de tentoonstelling in het B.C. Koekkoek-Huis getoonde bladen verzamelde de Nederlandse verzamelaar van grafiek, Dave Desjardijn, bekend door zijn publicaties over de Nederlandse grafiek, 1978 en 1994. Hij catalogiseerde en onderzocht ze en publiceerde in 2008 de catalogus „ex libris en kleingrafiek 1900-1950“.

De Nederlandse publicatie is tijdens de tentoonstelling verkrijgbaar in het B.C. Koekkoek-Huis (-> Nu online kopen).

terug

Martin E. Philipp, A. Kuchenbecker, 1915
Otto Dix, Heinrich Klein Schildersbenodigdheden (Reclamefolder), 1920
Michel Fingesten, H.M. Hirsch (proefdruk), zonder datum